عادت چیست؟

عادت چیست؟

هر اقدامی که به صورت تکرای و در شرایط ایجاد آن اقدام، انجام شود، عادت نام دارد. عادت ها با شکل گیری مسیر عصبی در مغز ایجاد می شوند. قبلا در مقاله ای که در مورد مسیر عصبی بیان کردیم، نحوه شکل گیری مسیر های عصبی شرح داده شده است. می توانید به آن مراجعه کنید.

مسیر عصبی چیست؟

با این وجود مختصری درباره مسیر عصبی توضیح می دهیم. ببینید مغز ما دنبال بهینه سازی انرژی هست. برای اینکه کمترین انرژی را مصرف کند، هر اقدامی (حتی ممکن است این اقدام یک فکر باشد و لزوما کارملموس نباشد.) را  که ما انجام می دهیم، در مغز قدیم ما یک مسیر عصبی ایجاد می کند. این مسیر عصبی با هر بار انجام آن اقدام، پر رنگ تر و قطور تر نیز می شود و تبدیل به یک عادت می شود.

محققان ثابت کرده اند که 95 درصد از کارهایی که ما انسان ها انجام می دهیم، از روی عادت می باشد. پس لازم هست نگاهی عمیق تر به عادت هایمان بیندازیم و ببینیم آیا لازم هست عاداتمان را بازنویسی و باز اقدام کنیم یا خیر.

به گفته ارسطو: ما همانی هستیم که مکرر انجام می دهیم.

همانطورکه در بالا گفتیم، 95 درصد از کارهای ما به شکل عادت انجام می شوند. بنابراین قطعا و بدون شک باید موفقیت ها و شکست هایمان را در عادت هایمان جستجو کنیم. تمام افراد موفق دنیا از یک ویژگی مشترکی سهیم هستند و آن چیزی نیست جز عادت های خوب. البته نمی توان گفت که همه آن ها عاری از عادت های بد هستند اما قطعا نسبت عادت های خوب آن ها به عادت های بدشان بیشتر است که توانسته اند موفق باشند.

به عنوان مثال اگر در زندگی نامه تمام افراد موفق دنیا مثل (استیوجابز، وارن بافت، زاکربرگ، برایان تریسی، آنتونی رابینز، ریچارد برانسون، …) نگاهی بیندازید، مشاهده می کنید که همه آن ها دارای عادت های خوبی چون (اشتیاق و علاقه شدید به یادگیری و موفقیت و همچنین سماجت و پیوستگی در کارها و عادات خوبشان) دارند.

همین بس که عادات خوب هر چقدر ریز و کوچک باشند نتایج شکفت انگیزی برجا خواهند گذاشت. چرا که عادات خوب در واقع می تواند جایگزین عادات بد شود. به عنوان مثال وقتی شما عادت دارید هر روز صبح ورزش کنید اگر کمی برای خود ارزش قائل باشید، سعی می کنید کمتر غذا بخورید و این چرخه همواره ادامه دارد مگر اینکه عادت ورزش روزانه را حذف کنید.

فردی که همواره از تناسب اندام و سلامت جسمانی برخوردار است، معلوم است که عادات “غذایی سالم” و عادات “ورزشی” منظمی را در برنامه زندگی خود قرار داده است.

یا فردی که همیشه سر موقع به قرار های ملاقات خود می رسد، قطعا عادت و مسیر عصبی “به موقع رسیدن” را در ذهن خود پرورش داده است.

تا حالا شده در اطراف خود (در بین همکاران یا دوستان خود) افرادی را داشته باشید که همواره در آستین خود مطلب دارند؟ یعنی در مورد هر موضوعی که صحبت می شود، می توانند برای شما ساعت ها صحبت کنند؟ به نظر شما دلیل این همه دانایی چیست؟ قطعا این افراد عادت خوب “مطالعه” را در خود پرورش داده اند.

اگر می خواهید به اهدافی که برای خودتان متصور شده اید، لازم است رفتارتان را مطابق آن تغییر دهید. رفتارها و همان عادت هایمان زندگی ما را می سازند. به شکل زیر برای نحوه شکل گیری یک هدف توجه کنید.

اصلا اینکه به یک موضوعی عادت کنیم خوب است یا بد؟

قطعا هر عادتی را که ما انجام می دهیم می تواند بد یا خوب باشد. در صورتی که یک عادت در راستای رسیدن به اهداف، ارزش ها و باور های ما باشد این عادت برای ما مفید و سازنده می باشد. اما اگر یک عادت، ما را از رسیدن به اهدافمان دور کند و یا متضاد با ارزش ها، باور ها و عقایدمان باشد، این عادت برای ما مضر هست و لازم هست آن را تغییر دهیم.

آیا می شود عادت ها را تغییر داد؟

بله قطعا. همانطور که یک عادت توسط ما ایجاد می شود، همان عادت نیز می تواند تغییر داده شود. عادت ها حذف نمی شوند به دلیل اینکه نورون ها در شبکه های عصبی هیچ وقت حذف نمی شوند اما می توان آن عادت را با جایگزینی یک عادت خوب محو و کمرنگ کرد. با این کار ما مسیر عصبی عادت بد قبلی را کمرنگ و مسیر عصبی عادت خوب جدید را پر رنگ تر و قطور تر می کنیم.

هر چه عادت ها قدیمی تر باشند ریشه کن کردن آن ها سخت تر است.

خیلی از مواقع افراد می دانند که یک عادت بد است اما به دلیل اینکه می خواهند از این رضایت و خوشنودی آنی خود لذت ببرند، همچنان آن عادت بد را ادامه می دهند. به عنوان مثال: می دانند که خوردن فست فود برای قلب و کبد آن ها ضرر دارد و دچار اضافه وزن خواهند شد اما به دلیل اینکه تاثیر آن را در لحظه حس نمی کنند، همچنان به این عادت ادامه می دهند.

تاثیر خشنوی های آنی در زندگی ما اگر در راستای اهداف متعالی ما نباشد، قطعا برای ما مضر خواهند بود. اثر مرکب تمام اقدامات (هر چند کوچک و ریز) در زندگی ما تاثیر خواهد گذاشت. شک نکنید که تمام موفقیت ها و شکست های ما از عادات ما است.

بنابراین هر کاری را که داریم انجام می دهیم، ببینیم آیا ما را برای رسیدن به اهدافمان کمک می کند یا خیر. اگر این عادت به ضرر ما می باشد لازم است که دنبال تغییر و یا جایگزینی آن عادت با عادت های خوب دیگر باشیم.

در این بخش، قبل از ورود به راهکارها برای ایجاد عادات خوب و تغییر عادت های بد، لازم است به شما بگویم که بدون نوشتن عادت هایتان هیچ کدام از روش ها ممکن نیست. من درختی دارم که نام آن را “درخت عادات” قرار دادم. در این درخت باید همه عادت های خوب و عادت های بد خود را ثبت کنید. نوشتن معجزه می کند. سپس محرک های آن عادت و نتیجه انجام هر عادت را بنویسید. پس از ترسیم این درخت، به صورت تصویری مشاهده می کنید که عادت هایتان چگونه شما را موفق و یا ناکام کرده است. این درخت، یک “درخت تصمیم گیری” است و شما را در تحلیل خودتان کمک می کند. از آن جایی که ما همواره در حال تغییر (رشد/ پسرفت) هستیم، این “درخت عادت“نیز  همواره در حال بروزرسانی و تغییر می باشد.

روش های ریشه کن کردن عادت های بد

  • یافتن محرک ها

همان فهرست عادات بد که در “درخت عادت” نوشته اید را نگاه کنید. ببینید محرکهای این عادت بد چیست. به عنوان مثال من فردی را می شناسم که هر گاه با همسرش بحث می کند عصبی می شود و واکنش او در زمان عصبانی بودن این است که چیزی بخورد و از آن جایی که تعداد این اتفاق زیاد است همواره چاق است و همیشه از این بابت ناراحت است که چرا انقدر چاق است و نمی تواند لاغر شود. به همین دلیل لازم است در گام اول ریشه های عادات بد را جستجو و آن ها را یادداشت کنیم. به این ترتیب ما توانسته ایم به محرک ها و ریشه های عادات بد خود آگاهی پیدا کنم. اما آیا آگاهی به تنهایی کافی است؟

  • دنبال جایگزین ها باشید.

اگر می خواهید یک عادت بد را تغییر دهید بهتر است برای خود ارزش افزوده ایجاد کنید. یعنی اگر همیشه ساعت های متمادی را صرف تماشای تلویزیون و برنامه های غیر مفید می کنید و خانواده خود را کمتر می بینید سعی کنید جای آن را با هم صحبتی با همسر و فرزندانتان پر کنید. با آن ها به پارک بروید و یا حتی در منزلتان با آن ها صحبت کنید. این عادت خوب جایگزین شده نه تنها شما را از شر آن عادت بد رها می کند بلکه شما را به یک عادت خوب مجهز می کند و چه چیزی از این بهتر که دنبال بهبود خود و روابطمان باشیم.

یا به عنوان مثال همان فردی که عصبی می شود و به سرعت سراغ یخچال می رود و از قضا خوراکی های چاق کننده را میل می کند، می تواند به جای آن ها از سبزیجات، میوه ها و خوراکی های کم کالری و دارای فیبر مثل (کاهو، خیار، هویج پخته، …) استفاده کند. از این طریق می تواند هم واکنش خود را کنترل کند همچنین از چاقی خود جلوگیری کند. هر چند که برای واکنش های عصبی، مراجعه به روانپزشک و روانشناس در مواقع حاد توصیه می شود.

  • آرام آرام شروع کنید

برای تغییر برخی عادات توصیه می شود که با شیب ملایم تری شروع شود. همان طور که از قدیم گفته اند:” ترک عادت موجب مرض است.” لازم است برخی از کارها را با سرعت کمتری آغاز کنید. به عنوان مثال اگر قرار است روزی 45 دقیقه پیاده روی کنید این میزان را با 20 دقیقه آغاز کنید و هر روز به زمان آن اضافه کنید تا به 45 دقیقه در روز برسید.

  • به سرعت اقدام کنید.

ممکن است لازم باشد برخی از عادات را به سرعت شروع کنید. به عنوان مثال فردی که سکته قلبی کرده است، اگر قرار باشد با همان رژیم غذایی قبلی پیش برود و یا همچنان به سیگار کشیدن خود ادامه دهد، ممکن است دیگر زنده نماند. پس در این مواردی که عادات، منجر به از دست دادن جان فرد می شود، لازم است به سرعت آن عادت را ترک کند.

روش های ایجاد عادات خوب

  • پیدا کردن چرایی ها و اهدافتان

اگر می خواهید به جایی برسید یا اهداف خاصی رو دنبال می کنید بدانید که نیروی محرکه شما برای رسیدن به این اهداف و تلاش برای آن، فقط و فقط نیروی چراییتان می باشد. قطعا اراده به شما در این مسیر کمک می کند اما کافی نیست. چند بار شده که تصمیم گرفتید از فردا و یا از شنبه دیگر رژیم بگیرید؟ یا بگویید از فردا دیگر هر روز ورزش می کنم؟ یا بگویید از فردا دیگر زود از خواب بیدار می شوم؟ ممکن است چند روز این کار ها را انجام دهید اما باز به عادت های قدیم خود روی بیاورید. در صورتی که اگر برای رژیم گرفتن و ورزش کردن دلیل داشته باشید هر بار که اراده شما ضعیف می شود به عنوان نیروی محرکه عمل می کند و دوباره عادت خوب رژیم و ورزش کردن را از سر می گیرید.

برای پیدا کردن دلایل خواسته هایتان فقط کافیی است به ارزش ها، باور ها و اعتقادات و اهدافتان نگاه کنید. به عنوان مثال یک فرد هدفش از عادتزود از خواب بیدار شدن”  این است که می خواهد در کنکور سراسری دانشگاه رتبه خوبی بیاورد پس نیاز دارد که صبح ها زودتر از خواب بیدار شود.

از طرفی فرد دیگری هدفش از عادتزود از خواب بیدار شدن” این است که ارزشش اجازه نمی دهد که دیر در محل کارش حاضر شود.

ممکن است فرد دیگری برای برآورده شدن هدف دیگر می خواهد این عادت خوب “زود از خواب بیدار شدن” را انجام دهد. به عنوان مثال او می خواهد تا 6 ماه دیگر 6 کیلو وزن کم کند و نیاز دارد که هر روز 35 دقیقه پیاده روی کند. پس تصمیم می گیرد که صبح ها زود از خواب بیدار شود.

اگر تمام این افراد فقط به نیروی اراده خودشان متکی باشند و چرایی انجام عادت های خوبشان را تعیین نکرده باشند و فقط صرف اینکه می خواهند کار خوبی را انجام دهند، می توانند به صورت پیوسته به این عادت ها تن دهند؟ قطعا خیر.

 

  • نیروهای برانگیزاننده منفی خودتان را پیدا کنید

شاید برای خیلی از افراد مواردی اتفاق افتاده باشد که خیلی از آن آسیب دیده اند. به عنوان مثال من فردی را می شناسم که به دلیل صدمه ای که از بدقولی خورده است سعی کرد عادت خوب “خوش قولی” را جایگزین آن کند. آن فرد به دلیل بد قولی، یک قرار کاری و در نتیجه یک سود مالی هنگفتی را به علاوه اعتبار خودش را از داد. درد از دست دادن اعتبار و سود مالی آن قرارداد برای او همواره درس عبرتی شد که نه تنها دیر بلکه زودتر از موعد در قرار ملاقات هایش حضور داشته باشد.

  • پیوستگی و سماجت داشته باشید

برای شکل گیری یک عادت، حداقل لازم است 21 روز به صورت مداوم و روزانه آن کار را انجام دهید. توجه داشته باشید که این تعداد روز حداقل می باشد و لازم است باز هم آن عادت انجام شود و خیالتان راحت باشد اگر توانسته اید تا 21 روز آن کار خوب را انجام دهید و تبدیل به یک عادت خوب شده است، قطعا می توانید باز هم آن عادت خوب را تکرار کنید؛ فقط به شرطی که سماجت و پیگیری داشته باشید.

  • مقدمات انجام آن عادت را فراهم کنید.

به عنوان مثال شما قصد دارید هر روز به باشگاه بروید. اگر باشگاهی که انتخاب کرده اید 2 ساعت با منزلتان فاصله داشته باشد و هر روز قرار باشد این مسیر سخت را به سمت آن حرکت کنید ممکن است در اوایل کار خسته شده و آن را رها کنید. پس سعی کنید باشگاهی را انتخاب کنید که نزدیک منزل و یا محل کارتان باشد تا دیگر بهانه ای برای نرفتن نداشته باشید.

یا به عنوان مثال: می خواهید یک رژیم غذایی لاغری بگیرید اما در یخچال خانه، در کیف همراهتان و در میز کارتان شکلات ها و خوراکی های چاق کننده وجود دارد. هر چقدر هم روی نفستان کار کرده باشید در روز های اول برایتان سخت خواهد بود. پس اطرافتان را از این نوع خوراکی های چاق کننده خالی کنید و در عوض جای آن را با سبزیجات  و میوه های تازه پر کنید.

یا به عنوان مثالی دیگر شما قصد دارید هر روز روی مقاله یا کتابتان کار کنید. از طرفی هم به شبکه های اجتماعی و چک کردن های بی مورد تلفن همراه خود عادت کرده اید. برای اینکه این عادت را محو کنید لازم است هر چیزی که شما را از رسیدن به اهدافتان دور می کند در مقابل چشمتان و نزدیکتان قرار ندهید و در زمان دیگری به سراغ آن ها بروید.

  • اهداف و کارهایتان را با دیگران به اشتراک بگذارید

تجربه و تحقیقات ثابت کرده است که زمانی که اهدافتان را برون ریزی می کنید، یعنی آن ها را می نویسید و با صدای بلند با خود تکرار می کنید و یا آن ها را با دیگران به اشتراک می گذارید، میزان به انجام رساندن آن ها به حد بالایی افزایش می یابد. افراد معمولا برای این که آبرویشان نریزد و یا وجهه اجتماعی و کاری آن ها از بین نرود سعی می کنند بیشتر به تعهدات خود پایبند باشند.

  • یافتن یک همراه موفق

شما نتیجه میانگین 5 نفری هستین که در اطراف خودتان بیشتر با آن ها ارتباط دارید. پس اگر می خواهید موفق بشوید، لازم هست که در انتخاب اطرافیان نزدیک خود بیشتر دقت کنید چرا که معمولا عادت های خوب و عادت های بد همدیگر را به مرور زمان انجام می دهید. اگر دوست صمیمی دارید که مطالعه زیاد می کند ناخودآگاه شما نیز به مطالعه علاقمند می شوید. و بر عکس اگر دوست صمیمی دارید که ارزشی برای وقت گرانبهای خود ندارد، شما نیز مانند او می شوید.

  • خودتان را در رقابت و چالش بیندازید

یکی از راه های قدرتمند پیشرفت و موفقیت و ایجاد عادات خوب این هست که خودتان را در رقابت با افرادی ببینید که مانند شما سعی در کسب موفقیت دارند. این کار با به شما انگیزه فوق العاده ای می دهد.

  • به خودتان امتیاز بدهید.

هر از گاهی خودتان را سورپرایز کنید و برای خودتان جشن بگیرید. به عنوان مثال اگر چند روزی است که طبق برنامه عمل می کنید و مطالعه هر روزتان را دارید، برای خودتان هدیه ای مثل یک بستنی و یا یک گل بخرید و یا با دوستان و خانواده به گشت و گذار بروید. در این صورت مغز شما همواره برای انجام آن عادت خوب، دنبال چشیدن طعم آن سورپرایز قبلی می باشد و خاطره خوشی از عمل به آن عادت خوب دارد. در نتیجه شما را در انجام آن عادت همراهی می کند.

در انتها می خواهم بگویم که “تغییر سخت است اما همت می خواهد.” اگر می خواهید موفق باشید باید خود را مجهز کنید، تجهیزات ما در زندگی همین افکار، رفتار ها و عادت های ما است. از این پس که این را دانستید، به خودتان قول دهید که هر شب نگاهی به رفتارها و عاداتتان بیندازید و ببینید آیا در “درخت عادت“، عادت های بدتان را حرس کرده اید یا مجددا به آن افزوده اید؟ عادت های خوبتان چطور؟ اگر آن عادت ها همچنان پر قدرت وجود دارند و عادت های خوب جدید نیز به آن اضافه شده اند، می توانید برای خود یک ستاره بزنید. امیدوارم “درخت عادت” خوبتان پر از ستاره و خالی از عادت های بد باشد.

موفق باشید. منتظر شنیدن موفقیت های همه شما دوستان خوبم هستیم.

من سمیه اسدبیگی هستم. کارشناس مهندسی کامپیوتر و کارشناس ارشد مدیریت بازرگانی از دانشگاه تهران، مدرس فن بیان، سخنرانی و بهبود فردی در این وب سایت آموزشی قصد دارم آموزش هایی را در اختیار افراد قرار دهم که بتوانند مهارت های کلامی، غیر کلامی و ارتباطی خود را ارتقا دهند.

جادوی کلام
مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *